زمینه و هدف: سیاست‌های مالیاتی به‌عنوان ابزاری کلیدی، تأثیر قابل‌توجهی بر رفتار مالی و عملکرد اقتصادی شرکت‌های بورسی دارند. این پژوهش با هدف مدل‌سازی تأثیر نرخ مالیات، معافیت‌های مالیاتی و جرایم مالیاتی بر رفتار مالی (مدیریت سود، ساختار سرمایه، سرمایه‌گذاری) و عملکرد اقتصادی (سودآوری، رشد فروش، ارزش بازار) در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام شد.
روش شناسی: این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی با رویکرد کمی است. داده‌های ۵۰ شرکت بورسی در بازه زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ از منابعی مانند پایگاه کدال و سازمان امور مالیاتی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از رگرسیون داده‌های پانل با اثرات ثابت و نرم‌افزار Eviews انجام گرفت. پایایی متغیرها، آزمون هاسمن، ناهمسانی واریانس، هم‌خطی و خودهمبستگی بررسی و تأیید شدند.
یافته‌ها: نتایج نشان داد نرخ مالیات بالا موجب تشدید مدیریت سود (β=۰.۲۲) و کاهش سرمایه‌گذاری (β=-۰.۳۲) می‌شود. در مقابل، معافیت‌های مالیاتی تأثیر مثبت و معناداری بر بهبود سودآوری (β=۰.۳۸)، رشد فروش (β=۰.۳۴) و ارزش بازار (β=۰.۳۲) داشتند. همچنین، جرایم مالیاتی منجر به اتخاذ رفتار محافظه‌کارانه‌تر در ساختار سرمایه (β=۰.۲۴) شد.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از اثرات دوگانه سیاست‌های مالیاتی است؛ به‌طوری که نرخ‌های مالیاتی بالا و جرایم، رفتارهای فرصت‌طلبانه و محافظه‌کارانه را افزایش می‌دهند، اما معافیت‌های هدفمند می‌توانند عملکرد اقتصادی شرکت‌ها را ارتقا بخشند. این نتایج بر ضرورت طراحی نظام مالیاتی هوشمند، هدفمند و شفاف برای هدایت رفتار مالی بنگاه‌ها و بهبود شاخص‌های کلان اقتصادی تأکید دارد.